De foodbeweging volgens Pepa

 

 

(Ooit) in Spanje maakte ik kennis met Slowfood; prettige, hoogopgeleide gasten die hun vakantiedagen reserveerden voor ecologische landbouwworkshops, stilte- en natuurvakanties. Ik was ronduit verbaasd om opeens een marketing-CEO van een welbekende multinational met tranen van ontroering naar Pepa’s kikkererwten met varkensschenkel te zien staren. Pepa vond het geweldig. ‘We zullen die stadse leeghoofden eens laten zien wat eten is!’ Riep ook Balta steevast als ik weer een gast langs zijn illegale restaurantje in de verbouwde garagebox stuurde voor tuinslakken, stukjes gedroogde ham, bittere olijven of een halucinerend glaasje druiven-mosto.

Waren dit werkelijk dezelfde Nederlanders die mij een jaar of vijf geleden nog boven een salade met zwezerik voor gek verklaarden als ik vertelde dat TL-verlichte, betegelde etablissementen vol lelijke oude boeren en een schreeuwende TV en gestoofde dierendelen uit (schoon)moeders achterkeuken een feest waren? Nu deden de naar gedempt licht en Michelinsterren neigende slimmeriken opeens net alsof ze (na een tussenstop bij El Buli waar ze 4 jaar geleden een tafeltje voor twee reserveerden) in de verborgen hemel der culinair verantwoorde hoogstandjes waren beland.

Terwijl ik me zorgen maakte of Pepa’s afbladderende kalkplafond niet in de stoofpot zou belanden vandaag, vulde de keuken zich met oeh’s en ah’s. Pepa mopperde en roerde een beetje in haar pot, met die typische norse, stuurse kop vol ingehouden trots. Van binnen voelde ik mij ook een Pepa. Ik vond het aanstel, vanuit mijn simpele boerenleven gezien.

Tien jaar later, toen ik met mijn film Vleeswording in Nederland in hetzelfde circuit, maar dan aan de andere kant van het verstand belandde, groeide mijn verbazing over de stedelijke benadering van ons eten en ons leven in het algemeen alleen maar groter. Ik ontdekte dat Pepa’s homecooking, homy, slow, ruw en rauw, opeens sjiek, hip en intellectueel was. Sterker nog, sommigen van mijn oud keukentafel-gasten in Andalucia bleken inmiddels zelfs geroemd vanwege hun bijzondere expertise rond pure voeding, het kweken van pastinaken, of Neerlands oergeheugen terug in ons vlees te injecteren. In hippe, industriële tentjes zag ik opeens getatoeëerde meiden en bebaarde jongemannen met geblokte bloezen Pepa’s varkensschenkel en Juan’s lelijke dikke tomaten en gegrilde wilde asperges uitserveren. Alez, zo af en toe schiet de branding het feitelijke doel van de nieuwe foodbeweging voorbij, maar ook dat hoort bij een relatief ‘jonge’ industrie.

Ik vind het prachtig, die food-hype – begrijp me niet verkeerd – geweldig dat er massa’s mensen bezig zijn met het thema eten, gezond eten, glocal, lokaal, duurzaam, stadsboeren, zaadbommen, boombreien, varkens knuffelen, schapen roken, blije vis kweken, vergeten groente zoeken, Herefords BBQ-en, Grote Groene Eieren, de moestuin van oma, de schipholganzenvleeskroketten, foodtrucksconvooien, gamen met varkens, op hooibalen dineren, takkenboszuurdesembrood bakken, vleesloos vlees grillen, rauw prediken, goyabessen tellen, vensterbanksla grootkijken, varkens met krulhaar fokken.

Het is niet erg – het is beweging. Niet helemaal zoals Pepa  het bedoelde misschien, minder ‘puur’ dan we allemaal roeptoeteren, maar: Het IS BE-WE-GING. En daar hou ik van.

FoodDock Deventer Gisteren was ik op uitnodiging van SlowFood en Youth Food Movement te gast in het prachtige FoodDock in Deventer. 28 gasten aan tafel die genoten van een ‘kop-tot-kont-driegangen diner’ waarin van allerlei ongebruikelijke delen van varken en rund verwerkt waren. Tussen het runderhart en de hersentjes door, vertelde ik onder muzikale begeleiding van Ruud een Spaans vleesverhaal en na het toetje togen de gasten naar het kunstlab aan de overkant, om uit te buiken bij mijn film Vleeswording. De kokkin had met Mr. Hapje een mooi, eerlijk en stevig maal gemaakt (al leek ze in de verste verte niet op Pepa.) De industriële, ietwat rommelige en levendige entourage van het zwarte silo waarin we waren, deed me ook vaag aan mijn Spaanse jaren denken; net een tikje te veel etensdampen, de gezellige chaos van kletterende pannen, potten en kwetterende mensen aan houten tafels vol heerlijk uitziende gerechten – raciones. Ontdaan van porseleinen sjiek, design-vernuft of glim. Zen is uit, welkom creatieve chaos van de gewoonheid der dingen! Iemand had hier het concept van nieuwe horeca volledig goed begrepen en een uitstekende mix gebouwd tussen de vaak te gepolijste urban design van de grotere steden en een nuchter boerenverstand. Het zijn de grote steden die uitblinken in het uitzetten van de trends, maar vooral de kleinere steden die slim met deze concepten omgaan.

Terug naar de van kop-tot-kont-beleving. Ik had ongeveer een kwartier om het tafelgezelschap mee te nemen naar de keuken van Pepa, in de omgebouwde garagebar van Balta, voordat ze in de keuken van Berend zouden stappen met mijn film. Geholpen door de mooie flamenco akkoorden uit de gitaar van Ruud Post en de geuren van stoofpotten uit de keuken, drong zich een herinnering bij me op: Balta* aan wie ik probeerde uit te leggen wat Slow Food was en die me met open mond aanstaarde. En bij Pepa die stuurs-trots in haar garbanzos roerde.

Niks zo leuk als tevreden eters, grijnsde de Amerikaanse serveerster naar de kokkin. Ik zie een glimpje Pepa in haar ogen schitteren en ik hoor Balta – die vond dat alle Nederlandse mannen te verwijfd waren – al een compliment geven over de baard van Mr. Hapje.

Mooi is dat. Eten.

Matanza – dag 3, de ontsnapping van Osama en Obama

Berend had zijn twee varkentjes Osama en Obama gedoopt. Blije beesten, van geen slacht bewust natuurlijk. Hij had meer band met het zwart gevlekte varken, dat Obama heette, dat zag je zo. Met weemoedige glimlach krabbelde hij het dier gisteren, tijdens hun laatste speelkwartiertje in de boomgaard op zijn harige rug. Osama stond een beetje stom te schurken tegen een olijfboom en knorde zoals varkens dat doen. Obama deed zijn best om leuk gevonden te worden. Mooie beelden. De vriendschap tussen boer en dier, zo kort voor de dood.

Best cru eigenlijk.

Iemand riep uit de struikjes in de verte: de varkens zijn ontsnapt! Slimme beestjes, alsof ze wisten dat ze morgen onder het mes zouden gaan. Dat kon niet waar zijn; een slacht zonder varkens, een slachtfilm zonder slacht. Tragisch-komisch, maar vooral lullig voor de boer en zijn familie. Probeer in deze woestenij maar eens 300 kilo vlees op snelle pootjes te vinden. Stemmen en roepende mensen in het donker. Niet te filmen dit. Zouden ze Berends slijpsteen gehoord hebben?

Alles kwam goed. Osama en Obama waren even aangewipt bij de buren, verderop in de vallei. Opluchting en hilariteit bij het haardvuur ’s avonds. Sterke verhalen en een lach maak je hier in een mum.

Matanza, dag 1

We zijn verdwaald en rijden 4 rondjes rond de kerk van het dorpje, voordat we het zandpad richting Berends boerderij hebben gevonden. Te midden van het geroezemoes van de anderen, geniet ik stiekem van de zoet-bittere smaak die deze omgeving bij me los maakt. Ik voel de bergen en de luchten tot in mijn haarsprieten. Geen aanstel, echt, een soort haarpijn, maar dan lekkerder. Iemand vraagt of ik autoziek ben. Het is de hartverscheurende schoonheid der dingen die me kotsmisselijk maakt. Het is net als verliefdheid, ziekmakend maar toch fijn. Maar dat zeg je niet tegen een vreemde. Ze zullen denken dat ik gek ben en we moeten nog 5 dagen.
Gelukkig praat iedereen door elkaar heen, zodat niemand de brok ter grootte van een rode kool in mijn keel ziet zitten als ik probeer te slikken. Andalucia; alsof ik thuiskom bij een oude vriend.

Herstel; ik ben de vermeende akela, de regisseuse van dit verhaal; geen plek voor weemoed en herinneringen. Gedoe. Mijn structuur- en stoerknop moet weer aan. We gaan twee varkens slachten en filmen. Let’s roll.

(Ik mis Blas opeens. Die zou volledig thuis horen in dit verhaal, in dit kleurige gezelschap.)

Mijn regieplan scheur ik meteen in stukjes die eerste avond. Lekker voelt dat. Het heeft geen zin; de regie is alom vertegenwoordigd door de omstandigheden, de plek, de good vibes en Moeder Natuur. Loslaten is ook lekker en stiekem maak ik een lange neus tegen alle producenten en andere overspannen food- en filmmensen die me afgelopen jaren van het tegenovergestelde hebben proberen te overtuigen.

Die avond eten we een bokjesstoofpot uit eigen tuin van Berend. Het is heerlijk. We lachen en praten door elkaar heen. De discussies gaan over varkensvlees en pastinaken, stoofrecepten, de toestand van de wereld, wijn, varkens, bloedworst en subsidies. Er is geen touw aan vast te knopen, maar dat deert niet. Ik ben dol op de zoete chaos. Dat schept ruimte om te ademen en mezelf los te weken van het drammerige Nederlandse stemmetje in mijn achterhoofd dat zich voortdurend afvraagt: zijn we wel correct bezig?

Ik neem me voor dat alles wat ik in deze dagen niet op film of foto’s kan vastleggen, op z’n minst een prominente plek in mijn speciale geheugen voor bijzondere dingen te bewaren. Het geheugen van mijn hart.