de Bottom- en de Upwereld – clash of civilisations #2

Afbeelding

13 februari 2013. Onderstaande blog schreef ik in 2013, maar het zou ook 2020 kunnen zijn geweest. Verontrustend, hoe weinig er is veranderd eigenlijk.  

Collega Louis de Mast uit Nijmegen zette vanochtend dit bericht op Facebook: “Waar gebeurd vandaag. Bijzondere bijstand aanvragen, zodat een mevrouw eindelijk een bed kan kopen. Zegt dame van bureau inkomensondersteuning…”als ze al tien jaar op de bank slaapt zoals u zegt, waarom heeft ze dan een bed nodig?”

Van dit soort berichten ga ik janken. Dit geeft in een notendop weer hoe groot de kloof kan zijn tussen de echte wereld en de papieren natte droom van onze top-ambtenaren en hun wijze adviseurs die zelfsturende burgers willen boetseren. Blijkbaar wordt die kracht aan de onderkant, achter de balie of tijdens een lastig intakegesprek, al in de oorsprong verkracht. Weten de beleidsmakers en beslissers eigenlijk wel hoe cru er vaak omgegaan wordt met mensen die het moeilijk hebben? Ik ben bang van niet.

Met argwaan zie ik al jaren in de media de juichberichten en hijgrapporten voorbij komen over ontzettend zinvolle achter-de-deur-communicatie-modellen bij de mensen van de bottom. Want die kunnen soms hun huren niet betalen en hebben misschien wel een rollator met veel te luxe rubberbandjes in hun schuur staan, of een losgeslagen inwonende zoon die zich voordoet als mantelzorger, maar eigenlijk in het diepste geheim een wietplantage op de badkamer van zijn door een herseninfarct getroffen moeder exploiteert, vechthonden fokt in de schuur van zijn blinde buurvrouw, of gewoon echt elke dag een uur in de weer is met het zwachtelen van ma’s oedeembenen. Je hebt goed getrainde mensen nodig om deze bottom-bewoners op de juiste wijze in het juiste rapport te stoppen. Want alleen dan – zeggen de bottom-up-deskundigen van ons land – kun je ze begeleiden naar een meer zelfregisserend leven, co-creatieve wijk-activiteiten, goed buurmanschap enzo.

Een van de meest misbruikte en verkeerd geïnterpreteerde begrippen die erg in zwang is geraakt bij o.a. ambtenaren vind ik dus “Bottom Up”.  ‘’De echte beweging moet van onderuit komen!” Roept beleidsmaker, hoogleraar, afdelingshoofd of manager. Klein detail: zelf hebben de top-down-denkers die ‘bottom-up’ prediken, meestal weinig met de ‘bottom’.  Want als bottom-up filmer, en verhalenmaker met een bottom-bottom-jeugd, wonende in een (heel gezellige) bottombuurt, weet ik als geen ander dat dezelfde mannen en vrouwen die vanuit de top onze bottom moeten gaan prikkelen, mediaten of consulten om meer autonomie, zelfregie en  (jawel) zelfs burgerlijk geluk en maatschappelijk verantwoord gedrag te genereren, ’s avonds in hun mooie Volvo naar hun vrijstaande villa in up-land zoefen.  En met een grote bocht de bottom-buurt omzeilen, hun zeilende tieners en culinair getalenteerde kleuters krampachtig weghouden van de bottom-scholen (voor de Zwarte Piet discussie nog zwarte scholen genaamd) en de knutselclubs in het ordinaire buurthuis.

Bottom-up bestaat niet. Tenminste niet zolang de bottom behandeld wordt door de up, alsof het een prachtig innovatief sociologisch experiment betreft. Er  is een parallelwereld ontstaan die voornamelijk bestaat uit woorden, rapporten, onderzoeken en systemen. Er gaan miljoenen om in het onderzoeken naar de wijze waarop de ‘upwereld’ de bottomwereld moet leren begrijpen (en betreden) zonder dat er volksopstanden of andere vervelende wrijving ontstaat die klauwen vol geld kosten.  Heisessies, trainingen, adviestrajecten, postacademische masterclasses – De bottom is de nieuwe markt, de gewone mensen zijn hot!  Hun problemen worden omgetoverd tot uitdagingen, hun positie in de maatschappij gedegradeerd tot een ordinaire kostenpost. Jawel, de bottom-mensen mogen zelfs participeren (als ze een goed voorbeeld zijn) in de  ‘upwereld’  –  de wereld waar mensen ruim voldoende geld verdienen om zich 100% aan diezelfde ‘bottom’ te kunnen onttrekken – behalve als het binnen werktijd valt. Nederland formatland – ooit een land van vrijdenkers – schiet weer onelegant terug in de kramp van verzuiling en maatschappelijke stigmatisering.

Ik werk en leef in beide werelden en zie steeds meer up-land-bewoners die (emotioneel of spiritueel geraakt door de crisis?) vastberaden hun carrière omgooien om de bottom-up-mensen te leren begrijpen, adviseren, sturen, interpreteren of onderzoeken. (Maar zelden financieren trouwens – hoe zou dat eigenijk komen?) De visie en denkwijze die heerst, leidt tot een compleet nieuwe markt in deze crisis: Want wie wil nu niet vet betalen voor DE oplossing waarmee je de bottom rustig en economisch stabiel kunt houden?

De up-elite zou in theorie dus de hele transitie van maatschappelijk Nederland moeten runnen en in goede banen leiden, maar dat is natuurlijk een hele ouderwetse en typisch manier van veranderen zonder te veranderen. Al is ‘top-down’  inmiddels een vieze term geworden en helemaal niet meer hip in de up-wereld, het is wel nog de enige term die recht doet aan het gedrag van onze nieuwe generaties up-veranderaars.

In mijn film Droomwijk in 2008 vroeg ik een destijds naar verandering snakkende wethouder wat het doel was van de destijds al in Venlo ingevoerde ‘achter-de-deur-gesprekken’ bij mensen die moeite hadden met het feit dat hun wijk werd afgebroken en dat ze werden verkast naar een ander stadsdeel. Zijn antwoord was vrij duidelijk: “Sommige mensen moet je dwingen om gelukkig te maken.”

Ga ik even terug naar de ambtenaar die zich afvroeg waarom mevrouw de bottom-burger niet gewoon op de bank kon blijven slapen. Ik zou deze ambtenaar graag eens een dagje meenemen op een heisessie. Als schaap wel te verstaan – en haar een heel droog grasveld laten opkauwen. Mag ze daarna een maandje ‘couchsurfen’ op mijn goedkope Ikea-bank.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s